هتروکرومیا یا ناهمرنگی عنبیه به حالتی گفته میشود که رنگ یک چشم با چشم دیگر متفاوت باشد یا بخشی از یک عنبیه رنگی متفاوت داشته باشد. عنبیه همان بخش رنگی چشم در اطراف مردمک است و رنگ آن تا حد زیادی به میزان و نحوه توزیع ملانین در بافت عنبیه بستگی دارد.
این وضعیت ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا بعدها در اثر آسیب، التهاب، جراحی، مصرف بعضی داروها یا بیماریهای چشمی ایجاد شود. هتروکرومیای مادرزادی در بسیاری از موارد فقط یک تفاوت ظاهری است؛ اما تغییر تازه رنگ یک چشم باید از نظر علت زمینهای توسط چشمپزشک بررسی شود.
انواع هتروکرومیا
هتروکرومیا را میتوان بر اساس زمان ایجاد و شکل ظاهری تفاوت رنگ دستهبندی کرد.
هتروکرومیا بر اساس زمان ایجاد
- هتروکرومیای مادرزادی از بدو تولد یا ماههای نخست زندگی وجود دارد. این حالت ممکن است یک ویژگی منفرد و بیخطر باشد، زمینه خانوادگی داشته باشد یا در موارد کمتری همراه بعضی اختلالات مادرزادی دیده شود.
- هتروکرومیای اکتسابی بعد از تولد ایجاد میشود. ضربه، جراحی، التهاب داخل چشم، بعضی داروها یا بیماریهای عنبیه و قرنیه از علتهای احتمالی آن هستند. این نوع، بهخصوص اگر تازه یا پیشرونده باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
هتروکرومیا بر اساس شکل ظاهری
- هتروکرومیای کامل: رنگ یک چشم کاملاً با چشم دیگر متفاوت است.
- هتروکرومیای بخشی یا سکتورال: فقط بخشی از یک عنبیه رنگ متفاوتی دارد.
- هتروکرومیای مرکزی: حلقه اطراف مردمک با قسمت بیرونی همان عنبیه تفاوت رنگ دارد.
تفاوت هتروکرومی مادرزادی و اکتسابی چیست؟
تفاوت اصلی در زمان شروع و علت ایجاد است. نوع مادرزادی از ابتدای زندگی وجود دارد و معمولاً ثابت میماند. نوع اکتسابی بعدها ظاهر میشود و ممکن است نتیجه آسیب، التهاب، جراحی، دارو یا بیماری باشد.
آیا دو رنگ بودن چشم ارثی است؟
برخی انواع هتروکرومیا زمینه ژنتیکی یا خانوادگی دارند، اما همه موارد ارثی نیستند. احتمال انتقال این ویژگی به فرزند به علت زمینهای آن بستگی دارد.
بنابراین نمیتوان صرفاً با مشاهده چشم دو رنگ نتیجه گرفت که این ویژگی حتماً ارثی است یا به نسل بعد منتقل میشود.
علت تغییر رنگ ناگهانی یک چشم چیست؟
تغییر تازه رنگ یک چشم میتواند با موارد زیر مرتبط باشد:
- آسیب یا ضربه مستقیم به چشم
- جراحی قبلی و تغییر بافت عنبیه
- التهاب داخل چشم
- استفاده از برخی قطرهها و داروهای چشمی
- وجود جسم خارجی یا رسوب بعضی مواد در چشم
- برخی بیماریها یا ضایعات عنبیه
- کدورت یا اسکار قرنیه که رنگ چشم را متفاوت نشان میدهد
تشخیص علت تفاوت رنگ چشمها بدون معاینه امکانپذیر نیست. اگر تغییر رنگ با درد، قرمزی، حساسیت به نور، کاهش دید، تفاوت اندازه مردمکها یا افتادگی پلک همراه است، مراجعه سریع به چشمپزشک ضرورت دارد.
آیا هتروکرومیا خطرناک است؟
خود هتروکرومیا یک نشانه ظاهری است، نه یک بیماری مستقل. اگر تفاوت رنگ از کودکی وجود داشته، ثابت مانده و علامت دیگری همراه آن نیست، در بسیاری از موارد مشکل جدی وجود ندارد.
اما هتروکرومیای اکتسابی یا تغییر ناگهانی رنگ چشم ممکن است نشانه یک مشکل چشمی باشد. در این شرایط، خطر احتمالی به علت زمینهای مربوط است، نه صرفاً ناهمرنگی عنبیه.
هتروکرومیا در کودکان نشانه چیست؟
دو رنگی چشم در کودکان ممکن است یک ویژگی مادرزادی و بدون عارضه باشد، اما گاهی با بعضی اختلالات مادرزادی چشم یا مسیرهای عصبی همراه است.
اگر این وضعیت قبلاً توسط چشمپزشک بررسی نشده، انجام معاینه کامل توصیه میشود؛ بهخصوص اگر تفاوت اندازه مردمکها، افتادگی پلک، اختلال بینایی یا تغییر تازه رنگ چشم وجود داشته باشد.
آیا هتروکرومیا درمان دارد؟
هتروکرومیای مادرزادی معمولاً بیماری محسوب نمیشود و به درمان پزشکی نیاز ندارد؛ اما تفاوت رنگ دو چشم میتواند برای برخی افراد یک دغدغه ظاهری باشد. در این شرایط، پس از بررسی سلامت چشم، میتوان از روشهایی کراتوپیگمنتیشن برای یکسانسازی ظاهر چشمها استفاده کرد.
در هتروکرومیای اکتسابی، ابتدا باید علت زمینهای مانند التهاب، آسیب، بیماری یا عوارض دارویی بررسی و درمان شود. اگر پس از تثبیت وضعیت چشم، تفاوت رنگ باقی بماند، میتوان گزینههای اصلاح رنگ یا بازسازی ظاهر چشم آسیبدیده را ارزیابی کرد
چگونه رنگ دو چشم را یکسان کنیم؟
روش مناسب به علت ناهمرنگی، سلامت قرنیه و عنبیه و میزان آسیب بستگی دارد و باید پس از معاینه تخصصی انتخاب شود.
کراتوپیگمنتیشن درمانی
در این روش، با لیزر فمتوسکند تونلی در استرومای قرنیه ایجاد و رنگدانههای مخصوص داخل آن قرار داده میشوند. کراتوپیگمنتیشن وارد فضای داخلی چشم نمیشود و میتواند برای یکسانسازی یا بازسازی رنگ ظاهری چشم استفاده شود. نتیجه آن ماندگار است، اما مناسببودن روش برای هر فرد باید پیش از عمل بررسی شود.
کاشت لنز رنگی داخل چشم
این روش داخلچشمی و تهاجمیتر است و فقط در موارد خاص، مانند بعضی چشمهای فاقد بینایی یا شرایطی که کراتوپیگمنتیشن قابل انجام نیست، بررسی میشود. کاشت لنز رنگی یک روش عمومی برای تغییر زیبایی رنگ چشم سالم نیست و تنها پس از ارزیابی دقیق پزشکی پیشنهاد میشود.
آیا کراتوپیگمنتیشن برای هتروکرومیا مناسب است؟
کراتوپیگمنتیشن درمانی میتواند برای بسیاری از افراد مبتلا به هتروکرومیای مادرزادی یا اکتسابی، راهکاری ماندگار برای یکسانسازی و بازسازی ظاهر دو چشم باشد. مناسببودن این روش به علت ناهمرنگی، سلامت و ضخامت قرنیه، سابقه جراحی، وضعیت بینایی و نبود التهاب فعال بستگی دارد.
اگر تفاوت رنگ پس از ضربه، جراحی، سوختگی، عفونت، کدورت قرنیه یا آسیب عنبیه ایجاد شده باشد، ابتدا باید وضعیت چشم تثبیت شود. سپس در افراد واجد شرایط میتوان با کراتوپیگمنتیشن، ظاهر عنبیه و مردمک را بازسازی کرد یا بعضی کدورتهای قابلمشاهده قرنیه را پوشاند.
هدف این روش، ایجاد ظاهری طبیعیتر و نزدیکتر به چشم سالم است و در برخی موارد میتواند به کاهش خیرگی یا حساسیت به نور نیز کمک کند. البته کراتوپیگمنتیشن بافت آسیبدیده عنبیه را ترمیم نمیکند و لزوماً بینایی ازدسترفته را بازنمیگرداند.
برای رسیدن به نتیجهای متناسب و طبیعی، رنگ، الگو و میزان پوشش باید براساس ویژگیهای همان چشم طراحی شود. به همین دلیل، ارزیابی تخصصی برای ترمیم رنگ چشم آسیبدیده مهمترین مرحله در انتخاب روش مناسب است.
جمعبندی
هتروکرومیا ممکن است مادرزادی باشد یا پس از آسیب، جراحی و بیماری ایجاد شود. اگر این تفاوت رنگ جدید است یا با درد، قرمزی و کاهش دید همراه شده، ابتدا باید علت آن توسط چشمپزشک بررسی شود.
پس از تثبیت وضعیت چشم، در افراد واجد شرایط میتوان با کراتوپیگمنتیشن یا روشهای تخصصی دیگر، ظاهر دو چشم را به یکدیگر نزدیکتر و رنگ چشم آسیبدیده را طبیعیتر بازسازی کرد.
برای بررسی امکان ترمیم رنگ چشم آسیبدیده، تصاویر و مدارک چشمپزشکی خود را برای کارشناسان ارسال کنید.